Aangepaste keukens

Een niet verstelbaar werkblad gebruik je wanneer één vaste werkhoogte voldoende is. Bijvoorbeeld als je staand in de keuken werkt, of altijd op een sta-kruk zit. Of jij als roller de enige bent die in de keuken werkt en een blad afgesteld op jouw individuele hoogte voldoende is. In die laatste situatie gebruik je een niet verstelbare onderrijdbaar werkblad. Door de open ruimte onder het blad kan je in zittende positie dichter bij het werkblad komen. Bij het gebruik van een stakruk, kun je soms af met werken met een open keukenkastje.

Functionaliteit niet verstelbaar werkblad: 

• De keuken kan net als een standaard keuken geplaats worden of aan de muur bevestigd worden, waardoor het "nastelbaar" wordt. Dit houdt in dat de keuken op een later moment nog hoger of lager gezet kan worden, maar dit is natuurlijk niet zo eenvoudig als bij een verstelbaar keukenblad.
• Bij een niet verstelbaar werkblad moet extra rekening gehouden worden met jouw lengte en die van andere huisgenoten, zodat na plaatsing iedereen op een goede hoogte kan werken.

Geschikt als: 

• je zittend of staand de keuken gebruikt.
• je altijd op dezelfde werkhoogte werkt.
• je dichter bij het werkblad moeten kunnen komen, maar dan moet je dus de onderkastjes deels of helemaal achterwege laten.

Minder geschikt als: 

• meerdere mensen met verschillende lengtes de keuken gebruiken.
• je moet verwachten dat jouw situatie in de nabije toekomst kan veranderen

Voordelen: 

• Je kunt dichter bij het werkblad komen als je de onderkastjes (deels) weglaat.
• Minder belasting van rug en schouders.
• Veiliger werken met hete en zware materialen. Omdat je dichter bij het blad zit heb je meer controle over de materialen.
• Goedkoper dan verstelbare systemen.
• Minder onderhoud dan aan een verstelbaar systeem.

Nadelen: 

• De hoogte van het werkblad moet vanaf het begin goed ingesteld zijn.
• Minder flexibel als je zorgsituatie onverwachts veranderd. 

Een werkblad in hoogte verstellen kan op verschillende manieren. Eén van deze manieren is om dit handmatig te doen met een mechanische verstelling. Een mechanische verstelling wordt meestal ingezet of aangeschaft als je de elektrische bediening niet nodig vindt of als je deze niet vergoed krijgt. Een keukenblad kan mechanisch versteld worden met een zwengel/krukas of een gasveer.

Functionaliteit  

• Het keukenblad wordt met een zwengel op jouw hoogte of die van je huisgenoot afgesteld. Bij het keukenblad met de gasveer wordt de keuken op de juiste hoogte geduwd en wordt deze vastgezet op vaste intervallen met een pin.
• De mechanische werkbladen zijn meestal 30cm in hoogte te verstellen.
• Er moeten flexibele leidingen in de keuken geplaatst worden om met de hoogteverstelling mee te kunnen bewegen.

Geschikt als: 

• jij en of je huisgenoot zittend en staand in de keuken werken.
• je zittend in de keuken wil of moet werken. Bijvoorbeeld als je in een rolstoel zit, een trippelstoel gebruikt of een kruk gebruikt.
• meerdere mensen de keuken gebruiken. 

Minder geschikt als: 

• Je weinig kracht in je armen hebt of je armen beperkt kunt gebruiken; het verstellen kost vaak kracht en energie, dus test dit vooraf goed.. 

Voordelen: 

• Goedkoper dan elektrisch verstelbaar. 

Nadelen: 

• Verstellen kost wat kracht.
• Minder handig als de hoogte vaak aangepast moet worden. 

Een onderrijdbare keukenblok heeft als groot nadeel, dat je veel kastruimte moet missen. En als je zittend werkt in de keuken is de bereikbaarheid van de bovenkastjes ook meestal een uitdaging. Dat laatste kun je oplossen met een hoogteverstelling in je rolstoel of te kiezen voor in hoogte verstelbare bovenkastjes. De kast kan dan met een druk op een knop naar beneden komen, waardoor je makkelijker bij de inhoud kunt. Een alternatief hiervoor zijn systemen waar de kastinhoud diagonaal naar beneden getrokken kan worden. Een alternatief kan soms zijn een lift voor keukenapparatuur te gebruiken, maar is alleen een oplossing voor de zwaardere objecten in de kast. We zetten een paar voorbeelden van deze oplossingen voor jou op een rij.

In hoogte verstelbare bovenkastjes gebruik je wanneer je moeilijk bij hoge kastjes kan. De kast kan met een knop naar beneden komen.

Functionaliteit:

• De hele kast komt naar beneden, je kan erbij en je krijgt overzicht wat erin staat
• Er zijn ook opties dat alleen de inhoud van de kast naar beneden komt

Geschikt als: 

• je moeilijk hoog kunt reiken.
• je zittend werkt in de keuken.
• je een beperkte schouder- of armfunctie hebt.

Minder geschikt als:  

• je een beperkt budget hebt, of het niet vergoed krijgt
• er niet voldoende vrije ruimte onder de kast is

Heb jij een onderrijdbare keukenblad, dan moet je spoelbak ook onderrijdbaar zijn. Dit betekent wel dat deze redelijk ondiep moet zijn. Je hebt ze met en zonder uitgietbakje. De spoelbak wordt in het werkblad ingebouwd. Voor de veiligheid is de spoelbak uitgerust met een dubbele bodem om te voorkomen, dat je je bovenbenen kunt verbranden. Let op dat de afvoer goed naar achteren wordt weggewerkt, anders zit die je in de weg. En heb je een hooglaagkeuken, dan heb je natuurlijk ook felxibele aan- en afvoerslangen nodig.

Gas

Gas is vertrouwd als je dit gewend bent, maar is het minst veilig door open vuur en de kans dat het gas blijft aanstaan. Daarnaast is gas minder goed regelbaar, aangezien het vuur een bepaalde temperatuur heeft die niet af te lezen is. Dit maakt het lastig om een pan onder een bepaalde temperatuur zachtjes te laten pruttelen. En voor het milieu is het beter om elektrisch te gaan koken.

Inductie

Inductie is meestal de veiligste keuze, omdat er geen open vuur is en de plaat sneller afkoelt. Ook heb je bij inductie het voordeel dat het een vlakke plaat is waardoor je gemakkelijk pannen kan schuiven. Let wel op: vaak wordt deze kookplaat uitgerust met een touchscreen. En heb je voor inductie speciale inductiepannen nodig. 

Keramisch 

Keramisch is handig ook door het vlakke oppervlak en schuiven van pannen makkelijk gaat, vergelijkbaar met inductie. Het grote verschil zit hem in de langere restwarmte bij keramisch, de plaat blijft lang warm, daardoor is het minder veilig. Een voordeel is wel dat alle reguliere pannen geschikt zijn voor keramisch koken. 

Electrisch

Elektrisch koken is eenvoudig in gebruik en heeft vaak duidelijke draaiknoppen. Een nadeel is dat de plaat langzaam opwarmt en afkoelt, wat ook deze vorm van elektrisch koken minder veilig maakt. Pannen schuiven kan niet, omdat de plaat bestaat uit een aantal verhoogde kookzones. Schoonmaken is daardoor ook lastiger.

Een inductiekookplaat verwarmt je pannen door elektromagnetisme. Dus geen gas en open vuur en daardoor heel goed voor gebruik in een aangepaste keuken. Zeker als je zittend kookt. Daarnaast warmt de plaat je pannen snel op, de plaat zelf wordt niet heet. Je schuift de pannen makkelijk over de kookplaat en omdat de kookplat een glad oppervalk heeft, kun je deze ook makkleijk schoonmaken. Niet alle pannen kunnen gebruikt worden op een inductie plaat, dus het kan zijn dat je nieuwe pannen moet aanschaffen als je voor deze plaat kiest. Als je geschikte pannen eerder op gas hebt gebruikt, zijn ze ook meestal niet meer te gebruiken op een inductie kookplaat.

Functionaliteit: 

• Een inductie kookplaat verwarmt pannen snel en energiezuinig door middel van elektromagnetische inductie. Dit betekent dat alleen de pan heet wordt en niet de kookplaat zelf.
• Een inductie kookplaat biedt een nauwkeurige temperatuurregeling en verhoogde veiligheid doordat de kookzone in het algemeen alleen werkt wanneer er een geschikte pan op staat.
• Een inductiekookplaat is standaard vaak te bedienen met een ingebouwd touchscreen maar bestaat ook als een variant met een knopbediening. 
• Dat laatste kan handig zijn als je blind bent.

Geschikt als: 

• je in een rolstoel zit.
• je beperkte kracht in je armen of handen hebt.
• je een veilige kookoplossing nodig hebt.
• je baat hebt bij automatische uitschakeling.
• je moeite hebben met zware pannen optillen.
• je pannen liever willen schuiven.
• je een vlak en makkelijk schoon te maken oppervlak wil. 

Voordelen: 

• Geen open vuur.
• Koelt sneller af en warmt sneller op.
• Vaak automatische uitschakeling.
• Makkelijk schoon te maken.
• Pannen kunnen geschoven worden.
• Wordt gezien als een energiezuinige manier van koken. 

Nadelen: 

• Touchbediening kan lastig zijn.
• Functies kunnen mogelijk verwarrend zijn als je moeite hebt met denken en onthouden.
• Een inductie kookplaat heeft speciale inductiepannen nodig. 

Handig als alternatief voor gas. Vaak eenvoudig in gebruik en verkrijgbaar met duidelijke draaiknoppen. Minder veilig dan inductie, omdat de platen nog lang warm blijven. Wel kan je bij de elektrische kookplaat duidelijk zien waar de kookzones zitten, waar dit bij een keramische kookplaat soms wat lastiger kan zijn, omdat dit een zwarte plaat is. 

Functionaliteit: 

• Een elektrische kookplaat verwarmt door middel van elektrische warmte.
• Een elektrische kookplaat biedt een eenvoudige temperatuur regeling door middel van de draaiknoppen.
• Een elektrische kookplaat heeft vaak 4 duidelijk zichtbare kookzones. 

Geschikt als: 

• je een eenvoudige, recht toe recht aan kookplaat wil.
• je liever draaiknoppen gebruikt dan touch bediening.
• je liever geen open vuur wil.

Minder geschikt als: 

• je kampt met vergeetachtigheid
• je niet of minder gevoel in je handen en armen hebt; de plaat blijft lang warm. 

Voordelen: 

• Eenvoudige bediening door draaiknoppen.
• Geen open vuur.
• Duidelijk zichtbare kookzones.
• Geschikt voor alle reguliere pannen. 

Nadelen: 

• Warmt langzaam op.
• Koelt langzaam af.
• Kans op verbranding.
• Minder energiezuinig.
• Vaak alleen losstaande kookplaten/zones. Ze kunnen dus lastiger ingebouwd worden.
• Pannen kunnen niet geschoven worden doordat er geen vlak oppervlak is. 
• Lastiger schoon houden dan een keramische of inductieplaat.

De afzuiging zit in de kookplaat zelf verwerkt en zuigt de dampen direct naar beneden af. Handig als je in een rolstoel zit of als je niet goed bij een hoge afzuigkap kan komen. 

Functionaliteit: 

• De afzuiging zit in de kookplaat.
• De bediening zit laag bij het werkblad en kan met knoppen of met touchfunctie zijn.
• Per variant verschilt het of de afzuiging door middel van buizen gaat of met een recirculatie functie.
• Let op de onderrijdbaarheid

Geschikt als: 

• je zittend kookt.
• je een beperkte armfunctie, schouderklachten hebt, of niet ver kunt reiken. 

Minder geschikt als: 

• je een afzuiging met buizen wil, dat kan namelijk de onderrijdbaarheid beïnvloeden;
• je je huidige kookplaat wil behouden;
• je een betaalbare optie zoekt, deze is namelijk relatief duur.

Deze afzuigkap kan met een afstandsbediening of app worden aan- of uitgezet. Ook het licht kun je daar meestal mee bedienen. Handig als je reikfunctie beperkt is of als je bijvoorbeeld een beperkte arm/hand functie hebt. De meeste apps zijn ook via spraak te bedienen, afhankelijk van de toegankelijkheidsfuncties op je telefoon. 

Deze afzuigkap is er ook als variant die geintegreerd zit in het werkblad. Door middel van app- en spraakbediening kan deze afzuigkap dan tevoorschijn komen. Wel heeft deze variant weer meer ruimte nodig aan de onderkant, wat de onderrijdbaarheid kan beïnvloeden.  

Functionaliteit: 

• De afzuigkap zit boven de kookplaat en kan ook ingebouwd worden of zelfs geïntegreerd in het werkblad.
• De bediening gaat door middel van een afstandsbediening, maar kan vaak ook met een app.
• Er zijn varianten met buisafzuiging naar buiten maar ook recirculatie.
• Vaak is er óók nog altijd knopbediening aan de rand van de afzuigkap.

Geschikt als: 

• je in een rolstoel zit.
• je arm/handfunctie beperkt of afwezig is.
• je weinig spierkracht hebt.
• je niet ver kunt reiken.

Minder geschikt als: 

• je moeite hebt met onthouden, je afstandsbediening kan kwijtraken.
• je moeite hebt met technologische snufjes.
• je een betaalbare optie zoekt, deze zijn namelijk relatief duur.

Zonder koelkast is een keuken natuurlijk niet compleet. Wat een struikelblok kan zijn is de zware deur of de hoogte van de koelkast. Gelukkig zijn er een aantal toegankelijke koelkasten op de markt die precies die struikelblokken overbruggen.

Zo zijn er spraak- of klopgestuurde koelkasten, koelkasten met uitschuifbare laden en zelfs koel-vries combinaties met laden. We zetten ze graag voor je op een rijtje zodat je de meest geschikte koelkast voor jouw situatie kunt uitkiezen.

Vergelijking

De Koelkast met lade systeem is vaak compacter dan de andere koelkasten. Hierdoor past de koelkast onder een werkblad in je keuken en neemt hij minder ruimte in. Door de lades hoef je niet letterlijk in de koelkast te zijn, waardoor spullen makkelijker te overzien en te bereiken zijn. Vooral als je problemen ervaart tijdens het bukken of helemaal niet kunt bukken of zittend gebruik maakt van de koelkast. Je mist hierdoor wel een onderrijdbaar deel van je werkblad. Dus opnieuw ons advies: maak een simpele indeling van jouw gewenste verdeling van werkvlakken, spoelen, koken, opruimen en koelen.

Minder geschikt als:

• je veel koelruimte nodig hebt.
• je grote verpakkingen of hoge flessen wilt bewaren.
• je een betaalbare optie zoekt, deze koelkasten zijn namelijk relatief duur.
• je een geïntegreerd vriesgedeelte wilt.

De koelkast met automatische deur kan eenvoudig in gebruik zijn, maar is meestal wel groter van formaat. Dit zorgt ervoor dat er meer spullen in de koelkast kunnen, maar ook dat de koelkast zelf meer ruimte inneemt. Je opent de deur door middel van een sensor, drukknop of lichte aanraking van de deur.

Een spraak gestuurde deur kan ook. Deze is soms moeilijk te besturen, doordat de deur je niet goed verstaat of je het systeem zelf ingewikkeld vindt. Wanneer je handig met deze technologie overweg kan, dan kan het een meerwaarde hebben.

Geschikt als:

• je in een rolstoel zit.
• je beperkte hand-, arm- of schouderfunctie hebt.
• je verminderde spierkracht hebt.
• je moeite hebt met het openen van zware koelkastdeuren.
• je een slimme keuken of smart home-oplossing wilt.

Minder geschikt als:

• je een betaalbare optie zoekt, deze modellen zijn namelijk relatief duur.
• je moeite hebt met technologische functies of apps.
• je huidige koelkast wilt behouden, omdat deze functie vaak alleen beschikbaar is bij specifieke modellen.

Koel-vries combinatie.

De koelkast met koel-vries combinatie is voornamelijk bedoeld voor als je een koelkast en een vriezer wil, maar hier de ruimte niet voor hebt of maar één koelkast in je woning wil hebben. Deze koelkasten hebben meestal ook wat meer ruimte nodig om de combinatie met genoeg inhoud vorm te geven. Zoals eerder al benoemd kan het openen van een koelkast zwaar zijn. Het openen van een vriezerdeur is soms nog net wat zwaarder. Bij een verminderde spierkracht kan dit de nodige problemen met zich meebrengen. Een combi-kast heeft laden aan de onderkant wat ervoor zorgt dat je er gemakkelijk bij kan.

Geschikt als:

• je beperkte hand-, arm- of schouderfunctie hebt.
• je in een rolstoel zit, maar nog wel omhoog kunt reiken.
• je een snel een overzichtelijk beeld van de inhoud van je vriezer wil.

Minder geschikt als:

• je op zoek bent naar een betaalbare optie.
• je verminderde spierkracht heb.
• je moeite hebt met het openen van zware deuren.
• je volledig rolstoel afhankelijk bent, de vriezer is dan wel geschikt, maar de koelkast is nog altijd hetzelfde ingedeeld als een reguliere koelkast.
• je beperkte ruimte hebt voor een koelkast in de keuken.

Uit interviews met ervaringsdeskundigen kwamen deze belangrijke tips naar voren:

• Voorkom grote afstanden in de keuken.
  Denk hierbij aan de afstand van de kookplaat naar de wasbak waar je je pannen wil afgieten.  Of de afstand van je snijplank naar de kookplaat om de etenswaren te bakken.
• Een hoekkeuken kan handig zijn als  je zittend kookt.
  Om op het vorige punt aan te haken, een hoekkeuken kan helpen bij het verplaatsen van pannen en ander zwaar keukengerei. Een hoek zorgt er namelijk voor dat je de voorwerpen met een draai kan verschuiven, terwijl je je stoel niet hoeft te verplaatsen.
• Maak een schets / ontwerp voor jouw keuken. Koop ruitjespapier, knip werkvlakken, kasten, etc. uit en ga schuiven in de voor jouw keuken beschikbare ruimte. Veel maten zijn standaard 30 of 60cm breed. Maak er een gezellige knutseldag van met je huisgenoten.
• Pit zoeken op de inductieplaat
  De meeste inductieplaten zoemen wanneer je de pan op het kookvlak zet. Wanneer je slechtziend bent kan het helpen om te luisteren naar de zoem die de kookplaat maakt wanneer je je pan op het kookvlak zet. Hoe harder de zoem hoe meer je pan in het midden van het kookvlak staat.
• Bediening van de kookplaat
  Vaak hebben moderne kookplaten geen fysieke knoppen meer, maar wordt ze bestuurd met touch controles. Toch zijn er nog kookplaten die met fysieke knoppen werken, dus ga hier zeker naar op zoek, als dat je voorkeur heeft.
• Wanneer je toch liever een plaat hebt met touch control, dan kun je proberen om de knoppen herkenbaar te maken door textuur aan te brengen. Bijvoorbeeld met plakkers (1 bultje voor pit 1, 2 bultjes voor pit 2, etc.) of door kleuren aan te brengen om de knoppen herkenbaarder te maken.
• Onderscheiden van oppervlakken
  Wanneer je nog wel kunt zien, maar verschillende oppervlakken moeilijk te onderscheiden zijn, dan kun je deze meer contrast geven met felgele of felrode tape om ze herkenbaarder te maken. Goede verlichting kan vaak ook al een verschil maken.

Verschillende aanpassingen kunnen vergoed worden door je gemeente via de Wet Maatschappelijke Ondersteuning (Wmo). Zij maken vaak een onderscheid tussen wat er noodzakelijk is speciaal voor jou om te functioneren in de keuken en wat algemeen gebruikelijk aanwezig is in een keuken. Denk aan koelkast, oven, kookplaat, afzuigkap, etc. Omdat iedereen die nodig heeft in zijn keuken worden deze vaak niet vergoed. Kun jij niet uit de voeten met een 'standaard' exemplaar, bedenk dan goede argumenten waarom jij een afwijkend model nodig hebt om zelfredzaam te zijn.

Als meerdere mensen in de keuken moeten werken om het huishouden draaiende te houden, wordt er vaak ook gekeken of anderen, de lopers, het koken op zich kunnen nemen. Het is daarom handig voor je aanvraag bij de Wmo om met een paramedicus (bijvoorbeeld een ergotherapeut) een pakket van eisen op te stellen. Hierin wordt goed onderbouwd welke aanpassingen noodzakelijk zijn zodat jij zelfstandig gebruik kunt maken van je keuken en je zo zelfstandig mogelijk maken. Maar houdt ook rekening met de werkverdeling en gezinssamenstelling.

Tips voor jouw Wmo-aanvraag

• Maak een lijst met problemen die je ervaart in de keuken.
• Maak foto’s van je huidige situatie.
• Bekijk voorbeelden van aangepaste keukens, zodat je een beeld hebt van hoe een aangepaste keuken eruit kan zien.
• Ga als het even kan naar een van de grotere aanbieders van aangepaste keukens, daar kun je dingen proberen en kom je ook op ideeën.
• Bespreek met een ergotherapeut welke aanpassingen echt noodzakelijk zijn voor jou.
• Een ergotherapeut is een paramedicus, die zich richt op het dagelijks handelen en het uitvoeren van taken die voor jou belangrijk zijn
• Ga samen met de ergotherapeut in gesprek met de Wmo uit jouw gemeente over de aanpassingen die je vergoed zou kunnen krijgen en wat je mogelijk zelf zou moeten financieren.
• Niet alle aanpassingen gaan via de gemeente, als je in een woning van een wooncoöperatie woont, kun je in sommige gevallen ook met hen in gesprek over de aanpassing van de keuken.

Aantal richtlijnen wat vergoed wordt en wat niet

Er is groot verschil per gemeente hoe de regels toegepast worden rond vergoeding van keukenaanpassingen. Oop grond van gesprekken met diverse ervaringsdeskundigen verzamelden we een aantal richtlijnen, die veel gehanteerd worden.

Onderrijdbaar/vast/nastelbaar werkblad 

Als jij door je beperking zittend in de keuken moet werken en als het voor jou zelfredzaamheid belangrijk is dat jij keukenwerkzaamheden kunt verrichten zal er eerst gekeken worden of je uitkomt met een onderrijdbaar, vast of nastelbaar aanrechtblad. Meestal wordt dit wel vergoed, omdat dit geen standaard voorziening is in een keuken.

Verstelbaar werkblad 

Een mechanisch of elektrisch of verstelbaar aanrecht wordt meestal al lastiger. Je moet dan aantonen, dat het belangrijk is dat jij af en toe in de keuken werkt, maar dat ook lopende huisgenoten in de keuken. Vaak wordt er eerst gekeken naar andere financieel vriendelijkere opties voordat hiervoor gekozen wordt, denk aan mechanische verstelbaar werkblad of het overnemen van de keukenwerkzaamheden door een huisgenoot. Voor elektrisch verstelabbar moet je goede argumenten hebben, dat jij anders de keuken niet op jouw hoogte kunt brengen.

Kastjes

Wanneer je een keuken vergoed krijgt via de Wmo, dan zitten er in het 'basispakket' meestal 3 boven kastjes en twee onderkastjes aan de buitenste zijden van het werkblad. Mocht je meer kastjes aanvragen dan worden deze vaak niet gehonoreerd.

Om in aanmerking te komen voor een vergoeding van verstelbare kastjes is opnieuw een goede indicatiestelling belangrijk waarom je onvoldoende bereikbare kastruimte hebt zonder deze verstelling. Denk bijvoorbeeld ook aan verminderde kracht, coördinatie of andere beperkingen, die jouw reikwijdte beïnvloeden.  

Wasbakken en kranen

Meer weten over vergoedingen?

Kijk in ons Helpcentrum - vergoedingen Wmo