Intimiteit & Seksualiteit

Intimiteit en seksualiteit dragen bij aan een goed gevoel. Ze kunnen zorgen voor meer zelfvertrouwen, minder eenzaamheid en een sterkere verbinding met anderen en jezelf. Ook helpen ze je om je lichaam (opnieuw) te leren kennen. 

Jong geleerd, oud gedaan

In de opvoeding van een kind met een beperking is het belangrijk aandacht te hebben voor seksualiteit en intimiteit. Dit is de basis voor ontplooiing. Ontplooiing betekent dat je je zo volledig mogelijk kan ontwikkelen op lichamelijk, emotioneel, sociaal en persoonlijk vlak. Het gaat dan om: 

Identiteitsontwikkeling

Een kind leert wie het is: jongen, meisje, verliefd, aantrekkelijk, gewenst, grenzen hebben, gevoelens herkennen. Dat draagt bij aan zelfvertrouwen en eigenwaarde. 

Leren omgaan met relaties

Intimiteit gaat niet alleen over seksualiteit, maar ook over vriendschap, liefde, nabijheid en vertrouwen. Kinderen leren sociale vaardigheden, omgaan met emoties en respect voor anderen. 

Zelfstandigheid en weerbaarheid

Door open te praten over lichaam, gevoelens, wat je fijn vindt, grenzen en toestemming leert een kind zichzelf beschermen en keuzes maken. Dat is extra belangrijk omdat mensen met een beperking kwetsbaarder kunnen zijn voor grensoverschrijdend gedrag, bijvoorbeeld omdat je door anderen geholpen moet worden bij je persoonlijke verzorging. 

Gezonde lichamelijke ontwikkeling

Ook kinderen met een beperking maken een puberteit en seksuele ontwikkeling door. Informatie en begeleiding helpen begrijpen wat er verandert. 

Recht op een volwaardig leven

Met een beperking heb je dezelfde behoefte aan liefde, nabijheid en seksualiteit als iemand zonder beperking.  Aandacht hiervoor ondersteunt de persoonlijke groei en levenskwaliteit. 

Kortom, seksualiteit en intimiteit zijn geen los onderwerp, maar een onderdeel van de totale ontwikkeling. Door hier aandacht aan te besteden, help je een kind met een beperking om zich emotioneel, sociaal en persoonlijk beter te ontplooien.

Recht op seksualiteit: het VN-verdrag Handicap

 Seksualiteit is een mensenrecht. In Nederland is het VN-verdrag sinds 2016 van kracht. Hoewel het VN-verdrag niet expliciet “recht op seks” benoemt, beschermt het wel een aantal fundamentele rechten die hiermee direct samenhangen. Je vindt hier alles over op

Vrijheid voor mensen met een beperking om relaties aan te gaan nog niet goed beschermd | College voor de Rechten van de Mens

Ook met een beperking zijn intimiteit en seksualiteit gewoon mogelijk: met of zonder partner.  Het vraagt soms om aanpassing, goede communicatie en creativiteit. Het gaat minder om “hoe het hoort” en meer om wat voor jou/jullie werkt. Intimiteit begint niet per se met seks. Het kan ook gaan om samen zijn, aanraking of ontspanning. Voor veel mensen is dit juist de basis.
Een eerste ontmoeting met iemand met of zonder beperking kan extra spannend zijn omdat je samen niet alleen elkaar maar ook vertrouwen, grenzen en intimiteit op een eigen manier ontdekt. Dit geldt natuurlijk ook als jij of je partner op latere leeftijd een beperking heeft verworven.

Begin bij jezelf

Om te kunnen genieten van intimiteit, is het belangrijk dat je jezelf kent. Wat vind je prettig? Waar liggen je grenzen? Wat kan je lichaam wel en niet? En wanneer heb je genoeg energie? Heb je last van spierspanning (en wanneer verergert dit)? Heb je een partner, dan is het belangrijk dit samen te bespreken. Praten over intimiteit en seksualiteit kan spannend zijn, maar helpt jullie wel verder. Stilte kan bij allebei zorgen voor onzekerheid, eenzaamheid of frustratie.  Is je partner soms ook je zorgverlener? Zoek dan samen naar balans tussen zorgmomenten en partner zijn.

Het kan lastig zijn om een gesprek over seksualiteit of intimiteit te beginnen. Wacht niet tot een professional het onderwerp aansnijdt. Dat gebeurt namelijk  lang niet altijd. Begin het gesprek daarom zelf. Hulp vragen betekent dat je regie neemt over je eigen lijf. Je kunt altijd hulp inroepen van naasten, zorgverleners, een huis- of revalidatiearts, een seksuoloog of een ergotherapeut. In sommige intramurale instellingen en ambulante zorg zijn aandachtsfunctionarissen en RIS (Relatie, Intimiteit, Seksualiteit) medewerkers. Zij zijn er voor jou, je naasten en de zorgverlener. 

Denk voor het gesprek na over:

•       Wil je meer privacy? Een afsluitbare kamer?
•       Heb je vragen over je lichaam? 
•       Zoek je een relatie of alleen lichamelijk contact? 
•       Hulpmiddelen voor (zelfstandige) stimulatie 

Lukt praten niet goed? Gebruik andere manieren zoals lichaamstaal, hulpmiddelen, pictogrammen of spraak apps.

Kies je moment

Begin het gesprek liever niet tussen het wassen en aankleden door. Vraag er specifiek aandacht voor. Bijvoorbeeld: ‘Ik wil graag iets persoonlijks bespreken, wanneer heb je tijd?’ Jij bepaalt wat je deelt en wat je verwacht van de ander. Het gaat niet om standaardoplossingen, maar om wat bij jou past. Hoe concreter je bent, hoe makkelijker het gesprek.

Tips voor websites van patiënten- en belangenorganisaties

Multiple Sclerose

De MS Vereniging Nederland heeft een gesprekshulp over seksualiteit gemaakt.

Cerebrale Parese

CP Nederland heeft alle relevante informatie over seksualiteit en CP overzichtelijk op hun website verzameld.: Seksualiteit | CP Nederland  

Dwarslaesie

Dwarslaesie Organisatie Nederland heeft veel informatie op hun website over seksualiteit en een dwarslaesie. Dwarslaesie, het lichaam, seksualiteit en ouderschap.

Spierziekten

Zie de website Seksualiteit en spierziekten - Spierziekten

Visuele beperking

• Bartimeus podcasts Relaties, intimiteit en seksualiteit - Ik weet niet wat ik niet weet - Bartimeus

• Blinde Vlekken in de seksuele vormingInformatieve, heldere video over seksuele vorming als je blind of slechtziend bent: Intimiteit & seksualiteit als je ouder bent. 

Oudere leeftijd

Intimiteit op latere leeftijd is vaak een taboe, vooral voor alleenstaanden. Meer informatie vind je bijvoorbeeld op seniorennet

Jongeren

Ben je jong en heb je een beperking, dan kun je onzeker zijn. Je kunt je onzeker voelen of bang zijn voor afwijzing. Toch is het belangrijk om te onthouden dat aantrekkelijkheid niet alleen om het lichaam draait. Intimiteit gaat om verbinding. Je hoeft niet perfect te zijn om liefde en nabijheid te ervaren. Maar ontdek je alles rondom intimiteit, liefde en seks? Wat is er mogelijk, hoe maak je dit bespreekbaar en hoe kom je over die onzekerheid en spanning heen?  Op veel websites vind je goede informatie. Deze vind je onderaan deze pagina.